Kolumbia - Pierwszy prom kosmiczny NASA, który poleciał w kosmos. Columbia została nazwana na cześć bostońskiego żaglowca Columbia, dowodzonego przez Roberta Graya, pierwszego amerykańskiego statku, który opłynął kulę ziemską pod koniec XVIII wieku. Nazwa upamiętnia również Columbia, moduł dowodzenia Apollo 11.
Columbia była pierwszym wahadłowcem, który przeszedł zaplanowany program inspekcji i modernizacji. W 1991 roku Columbia została przetransportowana do miejsca swoich "narodzin" - hali montażowej Rockwell w Palmdale w Kalifornii. W pojeździe wprowadzono około pięćdziesięciu ulepszeń, w tym dodano hamulce węglowe, ulepszone sterowanie kołem przednim, usunięto instrumenty używane podczas fazy testowania orbitera i ulepszono system ochrony termicznej. Orbiter powrócił na Florydę w lutym 1992 roku.
W 1994 roku Columbia została przetransportowana do Palmdale na swój pierwszy poważny przegląd, znany jako Orbiter Maintenance Down Period (OMDP). Taki gruntowny remont trwa zwykle rok lub dłużej, po czym w pełni sprawny pojazd jest gotowy do użytku.
Columbia przeszła drugi OMDP w 1999 roku, podczas którego inżynierowie dokonali ponad stu modyfikacji orbitera. Najbardziej znaczącą zmianą było wprowadzenie Wielofunkcyjnego Elektronicznego Systemu Wyświetlania (MEDS) - "szklanego kokpitu". MEDS zastąpił tradycyjne wskaźniki i pokrętła małymi, skomputeryzowanymi ekranami. Nowy system poprawił interakcję załogi z orbiterem podczas lotu, a także obniżył koszty konserwacji poprzez wyeliminowanie przestarzałych, złożonych systemów elektromechanicznych.
Columbia była najcięższym wahadłowcem NASA i z tego powodu nie mogła zostać wyposażona w sprzęt umożliwiający udział w budowie Międzynarodowej Stacji Kosmicznej i efektywne wykonywanie misji na orbitach o wysokim nachyleniu. Prace w ramach OMDP-2 były zatem prowadzone z myślą o przyszłym wykorzystaniu orbitera do misji o niższych wymaganiach dotyczących masy orbitera, np. serwisowania teleskopu Hubble'a lub wystrzeliwania ciężkich ładunków na orbitę. Pierwszymi kosmonautami (astronautami) na pokładzie promu kosmicznego Columbia byli dowódca John W. Young i pilot Robert L. Crippen. Wystartowali oni w historycznej pierwszej misji promu kosmicznego (STS-1) 12 kwietnia 1981 roku z Kennedy Space Center na Florydzie, otwierając erę pojazdów wielokrotnego użytku.
Prom kosmiczny Columbia wykonał 28 lotów, spędził w kosmosie 300,74 dni, wykonał 4 808 orbit i przeleciał łącznie 201 497 772 km (wliczając ostatnią misję). Na pokładzie Columbii znajdowało się 160 astronautów.
1 lutego 2003 roku, podczas powrotu z kosmosu, wahadłowiec został zniszczony w wyniku uszkodzenia osłony termicznej na przedniej krawędzi lewego skrzydła. Uszkodzenie osłony nastąpiło podczas wznoszenia po starcie, spowodowane przez fragment pianki izolującej zbiornik zewnętrzny wahadłowca, który oderwał się od zbiornika i uderzył w skrzydło orbitera, powodując dziurę o średnicy około 25 cm, przez którą gorące gazy mogły dostać się podczas lotu przez termosferę. Podczas ponownego wejścia w atmosferę w ostatnich minutach misji uszkodzenia okazały się śmiertelnie poważne - w katastrofie zginęła cała załoga składająca się z 7 astronautów, w tym pierwszy Izraelczyk na orbicie, płk Ilan Ramon. Spowodowało to zawieszenie dalszych lotów promów kosmicznych NASA aż do startu wahadłowca Discovery 26 lipca 2005 roku w misji STS-114.
